काठमाडौं । बजारमा अस्वाभाविक मूल्यवृद्धि बढिरहेको, कालोबजारी मौलाउँदै गएको र ग्यासको अभावसमेत अन्त्य हुन नसकेको अवस्थामा बजार अनुगमन तथा उपभोक्ता हित संरक्षणको मुख्य जिम्मेवारी पाएको वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभाग हप्तौँदेखि नेतृत्वविहीन बनेको छ।
महत्वपूर्ण चाडपर्व दशैँ–तिहार नजिकिँदै गर्दा बजारमा कृत्रिम अभाव, मूल्यवृद्धि, कालोबजारी तथा उपभोक्ता ठगी नियन्त्रण गर्नुपर्ने समयमा नै विभागमा महानिर्देशक नहुँदा यसको प्रत्यक्ष असर बजार अनुगमन र नियमनमा परेको छ।
सरकारले विभागका तत्कालीन महानिर्देशक मोतिराम सापकोटालाई छोटो समयमै जिम्मेवारीबाट हटाएर गृह मन्त्रालय वा मातहतको निकायमा सरुवा गरे पनि उनको स्थानमा नयाँ महानिर्देशक पठाउन सकेको छैन। मन्त्रिपरिषद्ले सापकोटाको सरुवा गरेपछि विभागको नेतृत्वमा नयाँ व्यक्ति तोकिएको छैन।यसले बजारमा सरकारको नियमनकारी उपस्थिति कमजोर बनेको भन्दै प्रश्न उठ्न थालेको छ।
बजारमा मूल्य बढ्दै, विभागमा महानिर्देशक छैनन्
वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागको मुख्य जिम्मेवारी नै बजारको अनुगमन, व्यवसायको नियमन, आपूर्ति व्यवस्थाको सहजीकरण तथा उपभोक्ताको अधिकार संरक्षण गर्नु हो।
तर बजारमा मूल्यवृद्धिको दबाब बढिरहेका बेला यही जिम्मेवारी बोकेको विभागको नेतृत्व लामो समयसम्म खाली राखिनुलाई सरकारी प्राथमिकतामाथिकै प्रश्नका रूपमा हेरिएको छ।
दशैँ–तिहारजस्ता ठूला चाडपर्वमा बजारमा उपभोग्य वस्तुको माग बढ्ने भएकाले यही समयमा कालोबजारी, कृत्रिम अभाव, म्याद गुज्रिएका वस्तुको बिक्री, मूल्यसूची नराख्ने तथा मनपरी मूल्य असुल्ने प्रवृत्तिसमेत बढ्न सक्ने जोखिम हुन्छ।
यस्तो अवस्थामा बजार अनुगमनलाई तीव्र बनाउनुपर्ने विभाग नै नेतृत्वविहीन हुँदा अनुगमन, नियमन र कारबाहीको संयन्त्र कति प्रभावकारी रूपमा परिचालित हुन्छ भन्ने प्रश्न उठेको छ।
महानिर्देशक नहुँदा निर्णय र समन्वयमा असर
विभागको नियमित प्रशासनिक कामदेखि बजार अनुगमन, व्यवसायी नियमन, उपभोक्ता हित संरक्षण र सम्बन्धित निकायबीचको समन्वयसम्म महानिर्देशकको नेतृत्व महत्वपूर्ण हुन्छ।
महानिर्देशक नहुँदा विभागको नेतृत्व तहमा आवश्यक निर्णय, समन्वय र बजार अनुगमनलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाउन कठिनाइ हुने कर्मचारी तथा सरोकारवालाको बुझाइ छ।
अझ चाडपर्वको समयमा देशभर बजार अनुगमनलाई तीव्र बनाउनुपर्ने अवस्थामा विभागको नेतृत्व रिक्त राखिनुले सरकारको बजार व्यवस्थापनप्रतिको गम्भीरतालाई लिएर प्रश्न उठेको छ।
बजारमा समस्या देखिएपछि मात्रै अनुगमन गर्ने कि समस्या आउनुअघि नै संयन्त्र परिचालन गर्ने ? भन्ने प्रश्न पनि अहिले महत्वपूर्ण बनेको छ।
ग्यासको अभावदेखि कालोबजारीसम्म चुनौती
यतिबेला बजारमा ग्यासको अभावसमेत पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको छैन। उपभोग्य वस्तुको मूल्य, आपूर्ति र बजार व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित विभिन्न समस्या देखिँदा सरकारले प्रभावकारी हस्तक्षेप गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
तर एकातर्फ उपभोक्ताले महँगीको सामना गरिरहेका छन् भने अर्कोतर्फ बजार नियमन गर्ने प्रमुख विभागकै नेतृत्व रिक्त छ।
यसले “समस्या बढिरहेका बेला समस्या समाधान गर्ने निकायलाई नै नेतृत्वविहीन किन राखियो ?” भन्ने प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठाएको छ।
मन्त्रालयको जिम्मेवारीमाथि पनि प्रश्न
वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभाग उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयअन्तर्गतको महत्वपूर्ण निकाय हो। महानिर्देशकको सरुवा भएपछि नयाँ नेतृत्व पठाउने जिम्मेवारी मन्त्रालयकै हो।
तर लामो समयसम्म नयाँ महानिर्देशक नियुक्त हुन नसक्दा विभागको दैनिक कामकारबाहीसमेत प्रभावित भएको छ।
बजारमा मूल्यवृद्धि रोक्ने, कालोबजारी नियन्त्रण गर्ने र उपभोक्तालाई राहत दिने सरकारको दाबी एकातिर छ भने त्यसको कार्यान्वयन गर्ने प्रमुख निकाय नेतृत्वविहीन हुनु अर्कोतिरको विरोधाभास बनेको छ।
दशैँ–तिहारअघि नै नेतृत्व दिनुपर्ने दबाब
दशैँ–तिहार नजिकिँदै जाँदा बजारमा उपभोग्य वस्तुको माग र कारोबार बढ्ने भएकाले सरकारले तत्काल विभागलाई पूर्ण नेतृत्व दिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
बजार अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाउन प्रदेश तथा स्थानीय तहसँग समन्वय, नियमित अनुगमन, मूल्यसूचीको अनिवार्यता, कृत्रिम अभाव तथा कालोबजारीविरुद्ध कारबाही र उपभोक्ता गुनासोको तत्काल सम्बोधन आवश्यक हुन्छ।
तर यी सबै कामको नेतृत्व गर्ने विभागमै महानिर्देशक नहुँदा चाडपर्वको बजारमा सरकारी अनुगमन र नियमन कमजोर बन्ने जोखिम बढेको छ।
सरकारले तत्काल नयाँ महानिर्देशक नियुक्त गरी विभागलाई पूर्ण रूपमा परिचालन गर्नुपर्ने देखिन्छ। अन्यथा बजारमा मूल्यवृद्धि, कालोबजारी र उपभोक्ता ठगी बढ्दै जाँदा सरकारको नियमनकारी भूमिका कागजमै सीमित हुने अवस्था आउन सक्नेछ।
बजारमा महँगी र कालोबजारीको दबाब बढिरहेका बेला बजार हेर्ने विभाग नै नेतृत्वविहीन हुनु सरकारका लागि सामान्य प्रशासनिक विषय मात्र होइन, प्रत्यक्ष रूपमा उपभोक्तासँग जोडिएको गम्भीर प्रश्न हो।
प्रतिक्रिया