ADVERTISEMENT

उफ् ! सर्वसाधारण जनता कसरी बाँच्ने ? महँगीले थिचियो जनताको ढाड, सरकारको ध्यान कता ?

खाद्य तथा पेय पदार्थमा ८.०४ प्रतिशत मूल्यवृद्धि, गैरखाद्य तथा सेवा क्षेत्रमा ५.४६ प्रतिशतले मूल्य बढ्यो; एक वर्षमै मुद्रास्फीति १.४७ बाट ६.३७ प्रतिशतमा

काठमाडौं । बजारमा महँगीको आगो बलिरहेको छ । भान्सामा चुलो बाल्नै मुस्किल हुन थालेको छ । बिहान–बेलुकाको छाक टार्नुपर्ने सर्वसाधारण नागरिकको दैनिकी महँगीले थप कष्टकर बनाउँदै लगेको छ । आम्दानी सीमित छ, खर्च निरन्तर बढिरहेको छ । तरकारी, खाद्यान्न, तेल, फलफूलदेखि दैनिक उपभोग्य वस्तुसम्मको मूल्यवृद्धिले सर्वसाधारणको ढाड सेकिरहेको छ । प्रश्न उठ्न थालेको छ– आखिर सामान्य नागरिकले कसरी जीवन धान्ने ?

नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनाको आर्थिक तथा वित्तीय अवस्थासम्बन्धी प्रतिवेदनले पनि महँगीको दबाब बढ्दै गएको देखाएको छ । गत वर्षको असोज मध्यमा १.४७ प्रतिशत रहेको वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति यस वर्षको असोज मध्यमा बढेर ६.३७ प्रतिशत पुगेको छ ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मूल्यवृद्धि ८.०४ प्रतिशत पुगेको छ भने गैरखाद्य तथा सेवा समूहमा ५.४६ प्रतिशत मूल्य बढेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मूल्य सूचकांक २.५४ प्रतिशतले घटेको थियो । एक वर्षमै खाद्यवस्तुको मूल्यवृद्धिमा आएको यो परिवर्तनले सर्वसाधारण परिवारको भान्सामा कति ठूलो दबाब सिर्जना गरेको छ भन्ने स्पष्ट हुन्छ ।

तेल, फलफूल र चिनीको मूल्यमा चर्को वृद्धि

खाद्यवस्तुमध्ये घिउ तथा तेलको मूल्य सबैभन्दा बढी १६.४४ प्रतिशतले बढेको छ । फलफूलको मूल्य १५.४६ प्रतिशत, चिनी तथा चिनीजन्य पदार्थको ११.८४ प्रतिशत, मासु तथा माछाको ८.९१ प्रतिशत, मसलाको ७.७१ प्रतिशत र तरकारीको मूल्य ७.२८ प्रतिशतले वृद्धि भएको राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

त्यस्तै, गैरखाद्य तथा सेवा समूहअन्तर्गत यातायातको मूल्य १२.९७ प्रतिशत, मदिराजन्य पेय पदार्थको ८.८३ प्रतिशत, लत्ताकपडा तथा जुत्ताचप्पलको ७.०६ प्रतिशत र घरायसी उपकरण तथा सामग्रीको मूल्य ६.०१ प्रतिशतले बढेको छ ।

यसको अर्थ महँगीको मार केवल भान्सामा सीमित छैन । घरभाडा, यातायात, लत्ताकपडा, शिक्षा, स्वास्थ्य र अन्य दैनिक सेवाको खर्चले समेत परिवारको बजेटलाई प्रभावित गरिरहेको छ ।

न्यून आय भएका परिवार सबैभन्दा बढी मारमा

महँगीको प्रभाव सबै नागरिकमा समान हुँदैन । उच्च आम्दानी भएका परिवारले खर्च व्यवस्थापन गर्न केही सहजता पाउन सक्छन् । तर दैनिक ज्यालादारी गर्ने श्रमिक, न्यून तलबमा काम गर्ने कर्मचारी, साना व्यवसायी, किसान तथा निश्चित आम्दानीमा निर्भर परिवारका लागि खाद्यवस्तुको मूल्यवृद्धि जीवनयापनकै चुनौती बन्न सक्छ ।

आम्दानीको ठूलो हिस्सा खाद्यान्न र आधारभूत आवश्यकतामै खर्च गर्नुपर्ने परिवारलाई तेल, तरकारी, चामल, दाल र अन्य उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढ्दा शिक्षा, स्वास्थ्य तथा अन्य आवश्यक खर्च कटौती गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ ।

महँगीको अर्को चिन्ताजनक पक्ष भनेको बजारमा मूल्य बढे पनि नागरिकको क्रयशक्ति सोही अनुपातमा बढ्न नसक्नु हो । राष्ट्र बैंककै प्रतिवेदनअनुसार असोजमा राष्ट्रिय तलब तथा ज्याला सूचकांक १०.७५ प्रतिशतले बढेको छ । तर यो औसत सूचकांकले सबै श्रमिक र न्यून आय भएका परिवारको वास्तविक आम्दानी समान रूपमा बढेको प्रमाणित गर्दैन ।

 

सरकारको प्राथमिकतामा जनताको भान्सा कहिले ?

महँगी बढ्नुका पछाडि आन्तरिक उत्पादन, आपूर्ति व्यवस्था, ढुवानी लागत, बजार प्रतिस्पर्धा, आयात निर्भरता र अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यलगायत अनेक कारण हुन सक्छन् । तर यसको प्रभाव कम गर्न सरकारले प्रभावकारी बजार अनुगमन, आपूर्ति व्यवस्थापन, कृत्रिम अभाव र कालोबजारी नियन्त्रण तथा स्वदेशी उत्पादन प्रवर्द्धनमा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ ।

बजारमा मूल्य बढिरहेको अवस्थामा अनुगमन केवल कागजमा सीमित हुनु हुँदैन । अनियमितता गर्ने व्यवसायीमाथि कानुनअनुसार कारबाही, अत्यावश्यक वस्तुको सहज आपूर्ति, उपभोक्ताको अधिकार संरक्षण र न्यून आय भएका परिवारलाई लक्षित राहत तथा सहुलियतका कार्यक्रम आवश्यक देखिन्छन् ।

महँगी नियन्त्रणको जिम्मेवारी राष्ट्र बैंकको मौद्रिक नीतिमा मात्र सीमित हुँदैन । सरकारका अर्थ, उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति, कृषि र स्थानीय तहलगायतका निकायबीच प्रभावकारी समन्वय पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ ।

जनताको भान्सामा चुलो बल्न कठिन हुँदै गएको अवस्थामा सरकारको ध्यान नागरिकको दैनिक जीवनयापन सहज बनाउनेतर्फ केन्द्रित हुनुपर्छ । आर्थिक सूचकांकमा सुधार वा अन्य उपलब्धिका विवरणले मात्र नागरिकको पेट भरिँदैन । आम नागरिकले अनुभूति गर्ने सुशासन भनेको बजारमा सहज रूपमा सामान पाउनु, उचित मूल्यमा किन्न पाउनु र आफ्नो आम्दानीले परिवारको आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न सक्नु पनि हो ।

अन्ततः प्रश्न एउटै छ– महँगीको यो मारबाट सर्वसाधारणलाई राहत दिने ठोस योजना सरकारसँग के छ ?

प्रतिक्रिया

↗
ट्रेन्डिङ समाचार