सङ्गठनमा विविधता व्यवस्थापनको महत्व उल्लेख गरी विविधता व्यवस्थानबाट सङ्गठनको प्रभावकारिता हासिल गर्न सङ्गठन तहमा के गर्नु पर्ला ? मौलिक उत्तर प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
विविधता व्यवस्थापन एक बृहत् अवधारणा हो । यसलाई मूलतः बृहत् राजनीतिक एवं सामाजिक तहमा र सङ्गठनको तहमा गरी दुई तहबाट अध्ययन गर्ने गरेको पाइन्छ । सङ्गठनमा उपलब्ध जनशक्तिमा विद्यमान विविधताबाट लाभ लिन सङ्गठनले अपनाउने व्यवस्थापकीय रणनीतिका रूपमा सङ्गठन तहको विविधता व्यवस्थापनलाई बुझ्न सकिन्छ । सङ्गठनले उपलब्ध जनशक्तिमा रहेका फरक पृष्ठभूमि, ज्ञान, सिप र क्षमता पहिचान र उपयोग गरी सङ्गठनको प्रभावकारिता अभिवृद्धि गर्न सक्छन् । आफ्नो सेवा क्षेत्रभित्रका समुदाय वा समाजको विविधता अनुकूल सेवा प्रवाह रणनीति विकास गरी समाजमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छन् । विविधताले सधैँ सकारात्मक नतिजा मात्र नदिने हुँदा यसका नकारात्मक पक्षहरूलाई न्यूनीकरण गर्ने र सकारात्मक लाभहरू बढाउँदै जाने व्यवस्थापकीय कार्यको रूपमा पनि विविधता व्यवस्थापनलाई लिन सकिन्छ ।
सङ्गठनमा विविधता व्यवस्थापनको महत्व :
– परिपक्व एवं कार्यान्वयनयोग्य नीति निर्माण गर्न,
– सिर्जनात्मकता र नवप्रवर्तनको प्रयोगबाट सेवा प्रवाहमा सुधार गर्न,
– समावेशी र सकारात्मक कार्यवातावरण निर्माण गर्न,
– सङ्गठनको उद्देश्यप्रति कर्मचारीको साझा प्रतिबद्धता प्राप्त गर्न,
– कर्मचारीहरू बिचमा विविधता बुझ्ने र सम्मान गर्ने बानीको विकास गर्न,
– सङ्गठनप्रतिको आमकर्मचारीको दृष्टिकोण सकारात्मक बनाई अपनत्व विकास गर्न,
– कर्मचारीको मनोबल र कार्यदक्षता वृद्धि गर्न,
– सङ्गठनमा कर्मचारी टिकाउ दर बढाउन,
– कर्मचारी र सेवाग्राही दुवैको सन्तुष्टि अभिवृद्धि गर्न,
– सङ्गठनप्रतिको नागरिक विश्वास र भरोसा अभिवृद्धि गर्न,
– सङ्गठनमा विविधता व्यवस्थापनका उपाय :
– सङ्गठनको नीति, रणनीति, मूल्य मान्यता एवं निर्देशक सिद्धान्तको रूपमा विविधता र समावेशितालाई आत्मसात् गर्ने,
– समवेशिता र समताप्रति नेतृत्वबाट दृढ प्रतिबद्धता व्यक्त गर्ने र विविधताको विषयमा खुला छलफल चलाउने,
– विद्यमान पूर्वाग्रह हटाउने,
– विविधतापूर्ण कार्यस्थल र कार्यसंस्कृति निर्माण गर्ने,
– कर्मचारीको सक्षमता मापन गरी उपयुक्त व्यक्तिलाई उपयुक्त स्थानमा पदस्थापन गर्ने,
– विविधता सर्वेक्षण गरी कर्मचारीको व्यक्तिगत विवरणसहितको अभिलेख तयार गर्ने र आवश्यकता अनुसार सङ्गठनमा प्रयोग गर्ने,
– कर्मचारीलाई मानव अधिकार र मानवीय मूल्यद्वारा प्रशिक्षित गर्ने,
– तालिम केन्द्रमा विविधता व्यवस्थापनसम्बन्धी तालिम सामग्री विकास गरी तालिम प्रदान गर्ने,
– कर्मचारीमा संवेगात्मक बौद्धिकताको विकास गर्ने,
– धार्मिक विविधता सम्बोधन गर्न प्रार्थना कक्ष स्थापना तथा धार्मिक पर्वमा स्थानीय बिदा घोषणा गर्ने,
– लैङ्गिक विविधता सम्बोधन गर्न खुला छलफल र बहस चलाउने,
– सांस्कृतिक विविधता सम्बोधन गर्न सांस्कृतिक रूपमा सक्षम कर्मचारीतन्त्रको अवधारणा कार्यान्वयन गर्ने,
– भाषिक विविधता सम्बोधन गर्न बहुभाषिक नीति तथा कार्यक्रम लागु गर्ने,
– स्थानीय भाषामा नागरिक बडापत्र,
– भाषा अनुवादकको व्यवस्था,
– कार्यालयको अग्रपङ्क्तिमा बहुभाषिक सिप भएका कमर्चारी खटाउने,
– कार्यालयको भौतिक संरचनामा सुधार गरी सेवाग्राहीका विविधतापूर्ण शारीरिक अवस्थालाई सम्बोधन गर्ने,
– ज्ञान हस्तान्तरण गर्न असल अभ्यास आदानप्रदान गर्ने कार्यशाला आयोजना गर्ने,
– कार्यालयमा गठन हुने कार्यदल, समिति, कार्य समूहमा समावेशितालाई आत्मसात् गर्ने,
– समुदायसँग सहकार्य गर्ने,
– नीति पैरवी समूह गठन गरी नीति निर्माणमा सहभागी गराउने ।
– अन्त्यमा सङ्गठनको प्रभावकारिताका लागि विविधता व्यवस्थापन अनिवार्य छ । विविधताबाट लाभ लिने सङ्गठन नै कार्यसम्पादनमा अब्बल र प्रतिस्पर्धामा सफल हुने हक राख्छन् ।
