सञ्चार मन्त्री, सचिव र हुलाक सेवा विभागका महानिर्देशकले दिएको सन्देशमा के छ ?
काठमाडौं ।आज शुक्रबार अक्टोबर ९ अर्थात् १५२औँ विश्व हुलाक दिवस। ‘एक हुलाक सञ्जाल, अनगिन्ती सम्भावना’ भन्ने नाराका साथ विश्वभर मनाइँदै गरेको यस दिवसमा नेपालका हुलाक सेवासँग सम्बन्धित उच्च पदाधिकारीहरूले हुलाक सेवालाई आधुनिक, प्रविधिमैत्री, व्यावसायिक र सेवाग्राहीमैत्री बनाउँदै नागरिकको विश्वासिलो सार्वजनिक सेवा सञ्जालका रूपमा विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
विश्व हुलाक संघ (युनिभर्सल पोस्टल युनियन–यूपीयू) स्थापना भएको दिनको सम्झनामा हरेक वर्ष अक्टोबर ९ मा विश्व हुलाक दिवस मनाइन्छ। सन् १८७४ अक्टोबर ९ मा स्थापना भएको यस संस्थाले १५१ वर्ष पूरा गरी १५२औँ वर्षमा प्रवेश गरेको अवसरमा मनाइँदै गरेको दिवसले हुलाक सेवाको विश्वव्यापी सञ्जाल, यसको बदलिँदो भूमिका र भविष्यका सम्भावनालाई उजागर गरेको छ।
यस अवसरमा सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिना, सञ्चार सचिव राजेन्द्रकुमार पौडेल र हुलाक सेवा विभागकी महानिर्देशक मनमाया भट्टराई पंगेनीले छुट्टाछुट्टै शुभकामना सन्देश जारी गर्दै नेपालको हुलाक सेवालाई समयानुकूल रूपान्तरण गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्। उनीहरूका सन्देशमा हुलाक सेवाको आधुनिकीकरण, डिजिटल रूपान्तरण, पार्सल तथा ई–कमर्स सेवाको विस्तार, पूर्वाधार सुदृढीकरण र नागरिकसम्म सार्वजनिक सेवाको पहुँच विस्तारलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
मन्त्री तिमिल्सिनाको जोड : हुलाकलाई आधुनिक र सेवाग्राहीमैत्री बनाइने
सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिनाले १५२औँ विश्व हुलाक दिवसका अवसरमा सम्पूर्ण हुलाककर्मी, सेवाग्राही, शुभेच्छुक तथा सरोकारवालामा शुभकामना व्यक्त गर्दै हुलाक सेवालाई आधुनिक, प्रविधिमैत्री, छिटो, भरपर्दो, प्रतिस्पर्धी र सेवाग्राहीमैत्री बनाउने सरकारको प्रतिबद्धता दोहोर्याएका छन्।
उनले बदलिँदो प्रविधि र सेवाग्राहीका अपेक्षालाई सम्बोधन गर्न हुलाक सेवाको परम्परागत कार्यशैलीमा सुधार गर्दै नयाँ प्रविधि र सेवाका सम्भावनालाई उपयोग गर्नुपर्ने बताएका छन्।
मन्त्री तिमिल्सिनाको सन्देशमा स्मार्ट हुलाक सेवामार्फत सरकारी कुरियर सेवाको प्रभावकारी कार्यान्वयन, हुलाक पूर्वाधारको सुदृढीकरण, डिजिटल प्रविधिको प्रयोग, आधुनिक डाँक ढुवानी तथा वितरण प्रणाली र पार्सल तथा ईएमएस (एक्सप्रेस मेल सर्भिस) सेवाको विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखिएको उल्लेख छ। त्यस्तै, ई–कमर्ससँग हुलाक सेवालाई आबद्ध गर्दै बदलिँदो व्यापारिक परिवेशमा यसको भूमिका विस्तार गर्ने विषयलाई पनि सरकारले महत्त्व दिएको छ।
हुलाक सेवालाई तीनै तहका सरकारबीचको समन्वय र सहकार्यबाट नागरिकको आफ्नै सेवाका रूपमा थप सुदृढ र विस्तारित बनाउन सरकार प्रतिबद्ध रहेको उनले बताएका छन्।
मन्त्रीको सन्देशअनुसार हुलाक सेवा केवल चिठीपत्र तथा डाँक ओसारपसारमा सीमित नरही सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई सहज, सरल र प्रभावकारी बनाउने माध्यमका रूपमा विकसित हुन आवश्यक छ। एकीकृत विश्वव्यापी हुलाक सञ्जालको उपयोग गर्दै देश, समुदाय र नागरिकबीच सेवा प्रवाहलाई थप प्रभावकारी बनाउन विश्व हुलाक दिवसले प्रेरणा प्रदान गर्ने विश्वाससमेत उनले व्यक्त गरेका छन्।
नेपालले वि.सं. १९३५ मा ‘नेपाल हुलाक घर’ स्थापना गरी औपचारिक रूपमा हुलाक सेवा सुरु गरेको थियो। त्यसपछि सन् १९५६ मा विश्व हुलाक संघको सदस्यता प्राप्त गरेसँगै नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय हुलाक सञ्जालमा सक्रिय रूपमा आबद्ध हुँदै आएको छ।
सचिव पौडेलको दृष्टिकोण : स्थानीय तहसम्म फैलिएको सञ्जाललाई एकीकृत सार्वजनिक सेवामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ
सञ्चार सचिव राजेन्द्रकुमार पौडेलले नेपालको हुलाक सेवालाई आधुनिक, प्रतिस्पर्धी र व्यावसायिक बनाउँदै सरकारी तथा निजी क्षेत्रसँगको सहकार्य र डिजिटल प्रविधिको उपयोगबाट यसको प्रभावकारिता बढाउनुपर्ने बताएका छन्।
१५२औँ विश्व हुलाक दिवसका अवसरमा शुभकामना व्यक्त गर्दै उनले नेपालको हुलाक सेवालाई समयानुकूल रूपान्तरण गर्ने नीतिगत प्रयास अघि बढिरहेको उल्लेख गरेका छन्।
नेपालको संविधान, हुलाक ऐन, २०१९, हुलाक नियमावली, २०२० तथा विश्व हुलाक संघ, एसिया–प्रशान्त हुलाक संघ र विश्वव्यापी हुलाक सेवाका सिद्धान्तले नेपालको हुलाक सेवालाई आधुनिक र प्रतिस्पर्धी बनाउने आधार प्रदान गरेको उनको भनाइ छ।
सचिव पौडेलले प्रविधिमा भइरहेको तीव्र परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्दै हुलाक सेवाको विविधीकरण, आधुनिकीकरण, डिजिटल रूपान्तरण र सेवा प्रवाहमा सुधार गर्ने सरकारी नीतिलाई महत्त्व दिएका छन्।
उनका अनुसार हुलाक सेवा विभागले सरकारी निकाय तथा निजी क्षेत्रसँग सहकार्य, डिजिटल प्रविधिको प्रयोग र ई–कमर्ससँगको आबद्धतामार्फत सेवा प्रवाहको प्रभावकारिता बढाउने नीति, योजना तथा कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ।
नेपालको हुलाक सञ्जाल देशका सबै स्थानीय तहसम्म फैलिएको तथ्यलाई महत्त्वपूर्ण सम्भावनाका रूपमा प्रस्तुत गर्दै सचिव पौडेलले दुर्गम तथा ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकलाई समेत समान र सहज रूपमा सार्वजनिक सेवा उपलब्ध गराउन यस सञ्जाललाई एकीकृत सार्वजनिक सेवा सञ्जालका रूपमा विकास गर्न सकिने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
उनले हुलाक सेवालाई आधुनिक प्रविधि र सेवाग्राहीको अपेक्षाअनुकूल सक्षम, पारदर्शी, जवाफदेही तथा जनउत्तरदायी बनाउँदै सरकार र नागरिकबीचको विश्वासिलो माध्यमका रूपमा विकास गर्नु सबैको साझा जिम्मेवारी भएको बताएका छन्।
संघीय संरचनाअनुसार स्थानीय तहसम्म पहुँच विस्तार गरेको हुलाक सेवालाई समयानुकूल आधुनिक, व्यावसायिक, प्रतिस्पर्धी र सुदृढ बनाउँदै जनताको आफ्नै सेवाका रूपमा विकास गर्न पनि उनले आह्वान गरेका छन्।
महानिर्देशक पंगेनीको प्रतिबद्धता : सीमित स्रोतसाधनबीच पनि आधुनिकीकरण र सेवा सुधारमा जोड
हुलाक सेवा विभागकी महानिर्देशक मनमाया भट्टराई पंगेनीले सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद विभागले हुलाक सेवाको आधुनिकीकरण, डिजिटल प्रविधिको प्रयोग, ईएमएस तथा पार्सल सेवाको विस्तार, ई–कमर्ससँगको आबद्धता र डाँक ढुवानी तथा वितरण प्रणालीमा सुधारका काम अघि बढाइरहेको बताएकी छन्।
उनले १५२औँ विश्व हुलाक दिवसका अवसरमा सम्पूर्ण हुलाककर्मी, सेवाग्राही, शुभचिन्तक तथा सरोकारवालामा शुभकामना व्यक्त गर्दै हुलाक सेवाको विकास र रूपान्तरणमा योगदान पुर्याउने सबैप्रति आभार प्रकट गरेकी छन्।
महानिर्देशक पंगेनीका अनुसार हुलाक सेवा विभागले सरकारी निकायसँगको सहकार्य, सेवाग्राहीमैत्री प्रणालीको सुदृढीकरण र आधुनिक प्रविधिको प्रयोगमार्फत सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउने प्रयास गरिरहेको छ।
नेपाल हुलाकले विश्व हुलाक सञ्जालका मूल्य र मान्यताअनुरूप दुर्गम क्षेत्रमा समेत सेवा पुर्याउँदै आएको उल्लेख गर्दै उनले एसिया–प्रशान्त हुलाक संघ (एपीपीयू) को १४औँ महासभाबाट नेपालले प्राप्त गरेको सम्मानले हुलाककर्मीहरूलाई थप ऊर्जा प्रदान गरेको बताएकी छन्।
प्राकृतिक प्रकोपका कारण मानवीय तथा भौतिक क्षति पुगेका कठिन परिस्थितिमा समेत वैकल्पिक मार्ग र साधनको उपयोग गरी हुलाक सेवा निरन्तर राख्न खटिएका कर्मचारी तथा सहयोगी निकायको योगदान अनुकरणीय रहेको उनको भनाइ छ।
विपद्का समयमा समेत नागरिकको घरदैलोमा हुलाक वस्तु पुर्याउने काममा खटिने कर्मचारीको भूमिकालाई उल्लेख गर्दै महानिर्देशक पंगेनीले हुलाक सेवाको निरन्तरतामा योगदान दिने कर्मचारी, सहयोगी निकाय र सेवाप्रेमी नागरिकप्रति कृतज्ञता व्यक्त गरेकी छन्।
उनले नेपाल सरकारको १६औँ योजनामा समेटिएको स्मार्ट हुलाकको उद्देश्य प्राप्त गर्न हुलाक सेवाको विविधीकरण, आधुनिकीकरण, डिजिटल रूपान्तरण र सेवा प्रवाहमा सुधारलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा जोड दिएकी छन्।
हुलाकसम्बन्धी विद्यमान कानुन, नीति, योजना तथा कार्यक्रम र अन्तर्राष्ट्रिय हुलाक संस्थाका सिद्धान्तअनुरूप स्मार्ट हुलाक सेवामार्फत सरकारी कुरियर सेवाको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न विभाग प्रतिबद्ध रहेको पनि उनले स्पष्ट पारेकी छन्।
हुलाक सेवाको भविष्य : चिठीपत्रबाट डिजिटल सेवा र ई–कमर्ससम्म
तीनै पदाधिकारीका शुभकामना सन्देशलाई समग्रमा हेर्दा नेपालको हुलाक सेवाको भावी दिशा परम्परागत डाँक व्यवस्थापनबाट आधुनिक सार्वजनिक सेवा, डिजिटल प्रविधि, व्यावसायिक पार्सल वितरण र ई–कमर्ससँग आबद्धतातर्फ अघि बढाउने रहेको देखिन्छ।
नेपालमा हुलाक सेवाको इतिहास लामो छ। वि.सं. १९३५ मा नेपाल हुलाक घर स्थापना भएपछि सुरु भएको औपचारिक सेवा आज देशका सबै स्थानीय तहसम्म फैलिएको सञ्जालका रूपमा स्थापित छ। तर सञ्चार प्रविधिको तीव्र विकास, निजी क्षेत्रका कुरियर सेवाको विस्तार र सेवाग्राहीका बदलिँदा अपेक्षाले हुलाक सेवालाई पनि आफ्नो कार्यशैली, प्रविधि र सेवा प्रवाहको ढाँचा परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्थामा पुर्याएको छ।
यस्तो अवस्थामा हुलाकको विद्यमान संरचना र पहुँचलाई प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्न सके दुर्गम तथा ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकसम्म सार्वजनिक सेवा पुर्याउन, सरकारी निकायबीच समन्वय बढाउन र डिजिटल सेवाको पहुँच विस्तार गर्न सहयोग पुग्न सक्छ।
त्यसका लागि पूर्वाधारको सुदृढीकरण, दक्ष जनशक्तिको परिचालन, आधुनिक ढुवानी तथा वितरण प्रणाली, प्रविधिको प्रभावकारी प्रयोग र सेवाको गुणस्तर सुधार महत्त्वपूर्ण हुने देखिन्छ। ई–कमर्ससँगको आबद्धता र पार्सल सेवाको विस्तारले हुलाकलाई नयाँ आर्थिक गतिविधिसँग जोड्ने सम्भावनासमेत बोकेको छ।
विश्व हुलाक दिवसले हुलाक सेवालाई केवल विगतको सञ्चार माध्यमका रूपमा होइन, बदलिँदो समयअनुसार नयाँ सम्भावना बोकेको सार्वजनिक संस्थाका रूपमा विकास गर्ने अवसर पनि प्रदान गरेको छ।
मन्त्री तिमिल्सिनाले नीतिगत प्रतिबद्धता, सचिव पौडेलले एकीकृत सार्वजनिक सेवा सञ्जालको सम्भावना र महानिर्देशक पंगेनीले विभागीय काम तथा कर्मचारीको योगदानलाई प्राथमिकतामा राखेका छन्। यी तीनै पक्षबीच प्रभावकारी समन्वय हुन सके हुलाक सेवालाई आधुनिक, भरपर्दो, पहुँचयोग्य र नागरिकमैत्री बनाउने लक्ष्य कार्यान्वयनमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
‘एक हुलाक सञ्जाल, अनगिन्ती सम्भावना’ भन्ने यस वर्षको नाराले पनि यही सन्देश दिन्छ—हुलाकको भविष्य केवल चिठीपत्रको आवागमनमा सीमित छैन; यसलाई प्रविधि, व्यापार, सार्वजनिक सेवा र नागरिकको दैनिक जीवनसँग जोड्दै नयाँ सम्भावनाको सञ्जालका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।
१५२औँ विश्व हुलाक दिवसका अवसरमा जारी शुभकामना सन्देशहरूले पनि नेपालको हुलाक सेवालाई समयानुकूल रूपान्तरण गर्दै नागरिकको विश्वासिलो सेवाका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई साझा रूपमा उजागर गरेका छन्।
प्रतिक्रिया