समावेशी लोकतन्त्रको महत्व र समावेशी लोकतन्त्रका क्षेत्र

पृष्ठभूमि
 राज्य सञ्चालन प्रक्रियामा सम्पूर्ण क्षेत्र, भाषा, लिङ्ग, वर्ग र समुदायका नागरिकहरुलाई न्यायोचित सहभागी गराउने शासकीय पद्धति नै समावेशी लोकतन्त्र हो ।
 मूलप्रवाहिकरणवाट वञ्चित पारिएका वर्गहरूलाई आवाज, अवसर र प्रतिनिधित्वको माध्यमबाट शासकीय पद्धतिमा ल्याउने पद्धतिका रुपमा समावेशी लोकतन्त्रलाई लिइन्छ ।
समावेशी लोकतन्त्रको महत्व
 कानूनको शासनको प्रवर्द्धन गर्न
 राजनीतिक स्थायित्व कायम गर्न
 दिगो शान्ति कायम गर्न
 समान सहभागीताको सुनिश्चित गर्न
 नागरिक सर्वोच्चता कायम गर्न
 सामाजिक सांस्कृतिक एवं आर्थिक रुपान्तरणमा सघाउ पुर्याउन
 समानुपातिक प्रतिनिधित्वलाई मूर्त रुप दिन
 शासन प्रक्रियामा जनताको सहभागीता बढाउन
समावेशी लोकतन्त्रका क्षेत्रहरु
(क) भौगोलिक/प्रादेशिक क्षेत्र
 समावेशी लोकतान्त्रिक सङ्घीय शासन प्रणाली अवलम्बन
 सन्तुलित विकास
 सन्तुलित वितरण प्रणाली
 सम्पूर्ण भौगोलिक क्षेत्रको प्रतिनिधित्व
(ख) राजनैतिक / शासकीय क्षेत्र
 समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली
 राजनीति, नीति निर्माण र कार्यान्वयनमा जनताको सहज पहुँच र सहभागीता
 आफ्नो प्रतिनिधिमार्फत शासन प्रणालीमा सहभागी हुने स्वतन्त्रता
(ग) आर्थिक क्षेत्र
 स्रोत साधनको समन्यायिक वितरण
 आर्थिक अधिकारको समान वितरण
 उत्पादन, उपभोग, लगानी र वितरण जस्ता अर्थव्यवस्थाका क्रियाकलापहरूको निर्णयमा सबै नागरिकहरूको समान अधिकार
 योजना र बजेट प्रणालीमा सबैको समान पहुँच र अवसर
(घ) प्रशासनिक क्षेत्र
 जनमुखी प्रशासन संयन्त्र
 नागरिकद्वारा सार्वजनिक कार्यको मुल्यांकन
 प्रशासनिक सरलता
 सेवा प्रवाहमा नागरिकको सहज र समान पहुँच
 खास वर्गको मात्र नभई सबैको प्रतिनिधित्व रहने कर्मचारीतन्त्र
(ङ) सामाजिक सांस्कृतिक क्षेत्र
 सहिष्णुतामा आधारित सामाजिक मूल्य मान्यताको विकास
 सभ्य र समतामूलक समाजको निर्माण
 विविधताको सम्मान
 सामाजिक सांस्कृतिक रुपान्तरण
 सांस्कृतिक स्वतन्त्रता
(च) पर्यावरणीय लोकतन्त्र
 वातावरणमैत्री विकास
 दिगो विकासको अवधारणाको व्यवहारिक प्रयोग
निष्कर्ष
शासन सञ्चालन प्रक्रिया एवम् राज्यबाट प्रदान गरिने अवसर, स्रोत साधनमा सीमित वर्ग क्षेत्र र समुदायको प्रभुत्व अन्त्य गरी सबै पक्षको समान सहभागिता र अवसरको सुनिश्चितता हुने अवस्था समावेशी लोकतन्त्रमा रहन्छ ।