काठमाडौं
कानूनको महत्व दर्शाउदैँ ऐन र नियम विचको फरक छुट्याउनुहोस् ?
- मानवीय क्रियाकलाप, चालचलन र व्यवहारलाई सञ्चालन, नियन्त्रण र व्यवस्थित गर्न निर्माण गरिएका सिद्धान्त र नियमहरूको संगालो नै कानून हो ।
- नेपाल कानून व्याख्या सम्बन्धी ऐन, २०१० ले कानूनलाई नेपाल ऐन वा नेपालको कुनै भागमा कानून सरह लागु हुने ऐन, सवाल, नियम, आदेश, विनियम वा ऐन अन्तर्गत बनेका निर्देशिका वा कार्यविधिलाई परिभाषित गरेको छ ।
कानुनको महत्व/ आवश्यकता
- समाजमा शान्ति, सुव्यवस्था तथा अमनचयन कायम राख्न
- व्यक्तिका नैसर्गिक तथा मौलिक हक अधिकारको संरक्षण गर्न
- सरकारलाई निरकुंश हुनबाट रोकी बिधिको शासन सञ्चालन गर्न
- सामाजिक समानता र समता कायम गर्न ।
- सामाजिक न्याय प्रबर्द्धन गर्न
- नागरिकमा अधिकार र कर्तव्यको बोध गराउन।
- राज्य प्रणाली सञ्चालनका आधारहरु तयार गर्न ।
- सामाजिक नैतिकता, अनुशासन मार्फत सभ्य र सुसंस्कृत समाज निर्माणको गर्न
- मानवीय व्यवहारहरुको निर्देशन र नियन्त्रण गर्न ।
- अपराध नियन्त्रण र दण्डहिनताको अन्त्य गर्न
- समाजका सदस्यबीचको सुसम्बन्ध स्थापना गर्न
- सामाजिक आवश्यकताको पुर्ति गर्न ।
ऐन र नियमबिचको फरक
- ऐन व्यवस्थापिका संसदले निर्माण गर्दछ भने नियम मन्त्रीपरिषद, सर्वोच्च अदालत, संवैधानिक निकाय आदिले निर्माण गर्न सक्छन्
- ऐन नेपालको संविधान सँग नबाझिने गरी बनाइन्छ भने नियम मातृ ऐनको उद्देश्य पुरा गर्न बनाइन्छ
- ऐनमा मुलत सारवान विषयवस्तुहरु समावेश गरिन्छ भने नियम कार्यविधिगत तथा प्रक्रियागत विषयवस्तु समावेश गरिन्छ
- ऐन सर्वोच्च विधायन अन्तर्गत बनाइन्छ भने नियम प्रत्यायोजित विधायन अन्तर्गत निर्माण हुन्छ
- ऐन शक्तिशाली हुन्छ भने नियम कम शक्तिशाली हुन्छ
- ऐन निर्माण र संसोधन प्रक्रिया कठिन हुन्छ भने नियम निर्माण र संसोधन गर्ने प्रक्रिया सरल हुन्छ
निष्कर्ष
समाजमा शान्ति, सुव्यवस्था र अमनचयन कायम गर्न, विधिको शासनको मान्यता अनुरुप राज्य सञ्चालन गर्न तथा मानवका वैध इच्छा र आवश्यकता पुर्तिका लागि कानूनको जरुरत पर्दछ । विधायका निर्मित ऐनले मात्र राज्य सञ्चालन गर्न कठिन हुन्छ । मातृ ऐनले दिएको अधिकार प्रयोग गरी नियम, विनियम, कार्यविधि, निर्देशिका, मापदण्ड समेतको निर्माण गरी ऐनको उद्देश्य परिपुर्ति गर्नुपर्ने हुन्छ ।
२०८३ बैशाख २६, शनिबार ११:४३ प्रकाशित
